Bellen met Helen
Ik heb even gebeld met mijn vrouw. Daarna ben ik met een helikopter naar Karaganda gebracht en van daaruit in achttien uur met het vliegtuig naar Houston, waar mijn gezin en mijn moeder op me wachtten. Het was heel bijzonder om ze weer terug te zien na een half jaar in de ruimte. De wereld voelde nog steeds anders toen ik geland was in Houston. Het was alsof een grote magneet voortdurend aan me trok. Voor het eerst kon ik echt voelen wat één keer de zwaartekracht betekent, omdat ik de gewichtloze toestand in het ISS was gewend. Soms was het best beangstigend. Toen ik stil lag in het vliegtuig en later ook nog in bed, was het of ik voortdurend achterover viel. Ook het feit dat ik niet kon lopen en me verlamd voelde was niet prettig.

Baseline data collection
Als je foto's van de landing bekijkt, of de landing hebt gezien op televisie, lijkt het misschien of mijn missie afgelopen is. Maar zo ervaar ik het helemaal niet. Al in het vliegtuig, en later ook in crew quarters bij NASA's Johnson Space Center, heb ik urenlang meegewerkt aan onderzoeken voordat ik kon gaan slapen. Elektrodes, bloeddrukmeters, bloed afstaan, urine, speeksel, bloeddruk meten en allerlei andere testen om zoveel mogelijk medische gegevens te verzamelen. Deze baseline data collection hebben we ook vóór de missie gedaan. Nu doen we het weer, zodat wetenschappers data kunnen vergelijken van voor, tijdens en na de vlucht. Al die data heb je nodig om te onderzoeken wat de invloed op mijn lichaam is geweest van een half jaar gewichtloosheid.

De komende dagen en weken gaan de onderzoeken door, dus mijn missie eigenlijk ook. Ik heb sessies met Neurospat en ICV, experimenten die ik ook in het ISS deed. Ik moet debriefings geven, dus vertellen wat mijn ervaringen daarboven waren. Ik moet reactietesten doen en allerlei vragenlijsten beantwoorden. Daarnaast is een groot deel van de tijd ingeruimd voor fitnessoefeningen en fysiotherapie. Mijn spieren zijn duidelijk verslapt na de vlucht en mijn coördinatie is slecht, dus ik moet oefeningen doen om ze sterker te maken.

4th of July
Gelukkig merk ik nu dat het herstel echt snel gaat. De eerste dagen was ik vooral misselijk en moe. Maar ik heb 4th of July, Independance Day, kunnen vieren met mijn gezin. Boven Clear Lake was een fantastisch vuurwerk te zien en daar hebben we met z'n allen van genoten. Ik zag de bijna volle maan heel langzaam opkomen, veel langzamer dan in de ruimte natuurlijk. Ik rook de bomen, de bloemen en de geur van vers eten op mijn bord. In de ruimte is het prachtig. En ik zou zo weer terug gaan als ik de kans kreeg. Maar hier op aarde hebben we het ook lang zo gek niet voor elkaar met z'n allen...

Korte rondleiding door het ISS (4:06 min.)

Volledige rondleiding door het ISS (70:03 min.)

Het eerste contact was met de mensen op de wetenschappelijke basis Concordia op de Zuidpool. Zij hebben het waarschijnlijk nog zwaarder dan wij hierboven. Het is met -80 graden Celsius extreem koud buiten en als het zomer is in Nederland, is het daar permanent donker. De bemanning van de basis kan niet weg, want de brandstof in haar voertuigen is bevroren en vliegtuigen komen niet. Als ik bedenk hoe dat moet zijn, dan vind ik een ruimtemissie nog behoorlijk afwisselend.

Voor mij heeft het wel een bepaalde aantrekkingskracht, zo'n station op de Zuidpool. Het is net of je op een andere planeet zit. Misschien is het wel een beetje vergelijkbaar met wonen op Mars. Ik heb veel respect voor de mensen die daar zitten. Zij doen echt ontdekkingswerk en zijn lang van huis. Een ding hebben we gemeen: het uitzicht op een prachtige sterrenhemel.

Op de bodem
Dat geldt niet voor de mensen die deelnemen aan NEEMO. Dat is het acroniem voor NASA Extreme Environment Mission Operations. Dit is een experiment dat voorbereidend werk doet voor bemande ruimtemissies in een onderwaterbasis, vlak voor de kust van Key Largo in Florida. Op ongeveer twintig meter diep zaten vier mensen elf dagen opgesloten in een tank, onder wie de ESA-astronaut Timothy Peake.

Het zag er heel aantrekkelijk uit via de videoverbinding. Blauwgroen water en allerlei vissen die voorbij zwommen. Het team maakte ook 'ruimtewandelingen' onder water. Zo trainen ze voor een landing op Mars of een asteroïde. Er is natuurlijk ook ruimte voor wat minder wetenschappelijke experimenten. Timothy vertelde dat hij een speelgoedhelikopter had meegenomen om te kijken hoe die vliegt bij drie keer de luchtdruk. Erg leuk.

Ik zou best een keer mee willen doen aan een van deze programma's, wie weet krijg ik nog eens een kans in de toekomst. Maar ik ga me nu eerst klaarmaken voor mijn terugreis. Als alles volgens plan verloopt, sta ik zondagochtend Nederlandse tijd weer met twee benen op de grond...

WOOV
De taak in Columbus stond in mijn tijdlijn als WOOV, de Water On Off Valves van het koelsysteem. Een van de vorige bemanningen heeft een gecorrodeerde klep gerepareerd. Ik moest controleren of de andere kleppen van het Temperature Control System ook aangetast waren. Dat vergde een goede voorbereiding. Je wilt niet dat er chemische troep vrijkomt, dus de ventilatie moest uit en ik moest handschoenen, een veiligheidsbril en een mondkapje dragen. Uiteindelijk bleek het allemaal mee te vallen. De kleppen waren nog in orde.

Ik heb ook bij een van de defecte Express racks nieuwe software geladen om het rack weer te kunnen gebruiken. Er zijn vijf Express rekken aan boord, verdeeld over drie modules. Het zijn Amerikaanse rekken waarin je allerlei experimenten kunt doen. Om de procedure tot een goed eind te brengen, was ik aan het werk met drie laptops en allerlei kabelverbindingen. Ik stond voortdurend in contact met technische specialisten van NASA in Huntsville. We liepen soepel door de uitgebreide procedures heen.

Vals alarm
Tussen alle reparatiewerkzaamheden door hebben we een aantal valse alarmen gehad. Hier aan boord heb je drie categorieën alarmen: de caution, de warning en de emergency. Emergency is de ergste, want dat betekent dat er iets is dat de veiligheid van de bemanning in groot gevaar brengt, zoals een gat in het ISS, brand of een lek van ammonia vanuit het koelsysteem. Wat we nu kregen waren cautions en warnings. Bij die eerste moet er iets gebeuren aan een van de experimenten of de hardware, omdat anders dingen verloren gaan. Bij de tweede is er een probleem met het ruimtestation. De stroom kan bijvoorbeeld voor een deel uitgevallen zijn, of de standregelsystemen werken niet meer.

Als zo'n alarm afgaat, schiet de adrenaline flink omhoog. Je weet niet wat er aan de hand is en moet snel zoeken naar de oorzaak. In dit geval waren het stuk voor stuk valse alarmen, veroorzaakt door een fout in het waarschuwingssysteem in het Russische segment. De Russen werken hard aan een oplossing voor het probleem. Want als er te vaak een alarm afgaat zonder dat er werkelijk iets aan de hand is, dan denk je op een gegeven moment: het zal wel meevallen. En dat is niet goed voor de veiligheid aan boord.

Er staan ontzettend veel onderhoudstaken op het programma en ook de nodige wetenschappelijke experimenten. Zo heb ik 24 uur lang een 'cardiopress' gedragen, die ontwikkeld is door TNO. Met de twee bandjes om mijn vingers meet het apparaat voortdurend mijn bloeddruk. Daarnaast draag ik 48 uur een 'holter monitor' en wordt zo mijn hartritme gemeten. Dat is allemaal voor het experiment ICV, of voluit Integrated Cardiovascular. ICV is een experiment van NASA dat de bloedsomloop en hartfunctie onderzoekt van astronauten die lange tijd in de ruimte wonen.

Dunne benen
Toen ik een week in de ruimte was, had mijn lichaam zich al aangepast aan de gewichtloze omstandigheden. Vloeistoffen worden hier in de ruimte niet naar je benen getrokken, zoals op aarde. Vandaar dat ik op foto's dunnere benen heb en een dikker hoofd. Door de gewichtloosheid neemt ook het totaal circulerend bloedvolume in mijn lichaam af. Zo'n twee liter in totaal. Omdat dit op aarde flinke problemen zou kunnen veroorzaken, drinken we voor de terugkeer veel water en slikken we zouttabletten, waardoor mijn lichaam al dat vocht hopelijk weer vasthoudt als ik het nodig heb.

Voor het experiment ICV heb ik dus de cardiopress gedragen. Dat is best lastig. De batterijen waren niet al te best meer, dus die moest ik op een gegeven moment om de drie kwartier verwisselen. Slapen is lastig, want je voelt en hoort de bloeddrukbandjes steeds oppompen en weer leeglopen en de batterij weer piepen. En je kunt je linkerhand niet echt goed gebruiken, want als je ergens tegenaan duwt, dan slaat de meting op hol en vraagt het apparaat zich af wat er aan de hand is. Ondanks die kleine ongemakken vind ik het belangrijk om mee te doen aan deze experimenten. Als arts ben ik er in geïnteresseerd en het helpt de wetenschappers op de grond om meer te weten te komen over hoe het menselijk lichaam omgaat met de omstandigheden in de ruimte.

Oranje
Tussen de bedrijven door heb ik van de grond meegekregen hoe het EK voetbal verloopt. Of eigenlijk: hoe het is verlopen voor Oranje. Ik had het natuurlijk prachtig gevonden om terug te keren naar de aarde op de dag dat Nederland in de finale zou staan. Helaas mocht het niet zo zijn. Wie weet over twee jaar. Dan kan ik de wedstrijden weer kijken met één keer de zwaartekracht.

In het kort: wetenschappers zoeken naar een schild dat astronauten zo goed mogelijk beschermt tijdens een lang verblijf in de ruimte. De zon en andere objecten sturen voortdurend allerlei straling het heelel in. Sommige straling, zoals radiogolven, is ongevaarlijk voor mensen. Maar deeltjes of ioniserende straling met een hogere energie, kan wel gevaarlijk zijn. Zeker als je er langere tijd aan blootgesteld wordt. Er is zelfs een grens van opgebouwde straling waar je volgens NASA onder moet blijven. Dreig je boven die grens te komen, dan mag je niet nog een ruimtemissie vliegen.

Kogelwerend vest
De oplossing is niet om mensen op de grond te houden. Uiteindelijk willen we langer in de ruimte wonen en verder reizen, naar de maan en naar Mars. Dus kunnen we beter een effectief schild ontwikkelen dat de straling zo goed mogelijk tegenhoudt. Op aarde is dat schild de dampkring. Waterdamp in de atmosfeer absorbeert bijna alle gevaarlijke straling, waardoor wij er geen last van hebben in ons dagelijks leven. Hier aan boord hebben we geen dampkring die ons beschermt. Met het experiment Altea Shield gaan we verschillende schilden testen.

Het waren complexe procedures. Ik moest grote stralingsmeters ophangen in het ruimtestation en aansluiten met allerlei kabels. Die kabels zweefden alle kanten op, het leek wel een anaconda die om me heen zwom. In Altea Shield zitten zes detectoren die de straling meten. Veertig tot zestig dagen achter elkaar meten ze telkens de ruimtestraling die door de wanden van het ISS dringt en dus ook onze lichamen bereikt. Bovenop die detectoren zitten wanden van polyethyleen en kevlar, het materiaal waar ook kogelwerende vesten van worden gemaakt. Na de testperiode moet duidelijk worden welk van de materialen de straling het beste heeft tegengehouden.

Bescherming
De komende jaren gaat de zoektocht naar het beste ruimteschild door. Het liefst zou je natuurlijk een grote wand vol waterzakken ophangen. Want water beschermt, zo blijkt uit de dampkring van de aarde, heel erg goed. Maar water is zwaar en dus kostbaar om te lanceren en eenmaal in de ruimte moet je al die massa - samen met het ISS - af en toe omhoog duwen, zodat het ruimtestation in de juiste baan blijft. Waar we naar zoeken is een lichter materiaal dat dezelfde klus kan klaren: mensen beschermen tegen straling uit de ruimte. Wordt vervolgd...

Terugkeer

Ook vanuit de Japanse module fotograferen wordt moeilijk voor de komende weken. We hebben last van de bèta-angle. Dat is de zonnestand ten opzichte van het ISS. Die is heel belangrijk, bijvoorbeeld voor de stroomvoorziening van de zonnepanelen. De ramen van de Japanse module mogen nu een tijdje niet open, omdat anders de zon op een bepaalde manier naar binnen schijnt en de hardware teveel opwarmt. Het zijn allemaal dingen waar je rekening mee moet houden, hier in de ruimte.

Dat mijn terugkeer eraan komt blijkt ook uit de mailtjes die ik krijg. Veel gaan al over de medische testen en revalidatie na terugkeer en de debriefings. Medewerkers van ESA en andere ruimtevaartorganisaties kunnen met die feedback de procedures verder verbeteren en toekomstige ruimtemissies voorbereiden. Mijn vlucht is in die zin een kleine schakel in een veel groter geheel: de mensheid die leert wonen in de ruimte en de ruimte verder gaat verkennen en benutten. Dat ik daaraan kan meewerken vind ik wel een mooie gedachte. Ook de post flight tour wordt nu gepland. Dat is de periode na mijn vlucht, waarin ik met de andere bemanningsleden op allerlei plekken in Nederland en Europa ga vertellen hoe de missie is verlopen.

Actie

Voordat ik naar huis kan, moet ik elke dag rennen op de loopband T2 en flink trainen op ARED, het Advanced Resistive Exercise Device. Dat is een fitnessapparaat waarmee ik zo'n beetje al mijn spieren sterker maak, maar vooral die in mijn benen en rug. Ook stimuleren de oefeningen de aanmaak van botmassa. Ik hoef niet meer op de hometrainer te fietsen. Want, zo zei mijn fitnessinstructeur op de grond: 'Als je straks met de Sojoez landt moet je eruit kunnen lopen, niet fietsen.' Ik vind het niet erg om te rennen op T2 en met ARED te trainen. Ik kan namelijk ondertussen sciencefiction films kijken en muziek luisteren. De laatste dagen heb ik bijvoorbeeld weer alle drie de Terminator films gezien en Starship Troopers. Veel actie, want dat gaat goed samen met het rennen. Tijdens het gewichtheffen zet ik muziek op: pittige ritmes als rock en trance, dance of techno.

Straling
Naast deze taken doe ik ook heel veel onderhoud en routineklussen aan de hardware van het ISS. Ik heb bijvoorbeeld geluid gemeten, monsters van het water en lucht aan boord genomen en onderzocht of er bacteriën groeien op bepaalde plekken in het ISS, zoals bij de ventilatie-uitlaten, plekken waar handdoeken drogen, enzovoorts. De monsters zijn met Dragon teruggevlogen naar de aarde. Nu is het aan de teams op de grond om ze te interpreteren en te vertalen naar nieuwe procedures. Ik heb ook 23 nieuwe stralingsmeters opgehangen. De oude gaan met mijn Sojoez mee terug. De meters registreren hoeveel radioactieve straling uit de ruimte de binnenkant van het ISS bereikt. In het ISS worden we niet door de dampkring beschermd. Dit soort metingen is belangrijk om te weten welke plekken meer of minder straling doorlaten, want mensen mogen niet worden blootgesteld aan te grote hoeveelheden straling.

Zulke operationele klussen zijn erg leuk, want ik kom overal in het ISS om de spullen te pakken en te installeren. Een dezer dagen ga ik een film opnemen van zo'n zwerftocht door het ISS. Zo kan iedereen een beetje met me meezweven door het ruimtestation...

Commercieel
Een Amerikaans commercieel bedrijf, SpaceX, bouwt de Dragon voertuigen. Moet je nagaan wat dat betekent. Niet een overheid faciliteert straks het transport van astronauten, maar een bedrijf. Nog even en toeristen kunnen een kaartje kopen en slapen in een ruimtehotel. Klinkt als sciencefiction? Ik heb een voorproefje gezien, hier in de ruimte. Dit is de toekomst. Deze tijden komen eraan! Natuurlijk moeten we samen wel zorgen dat het veilig gebeurt en dat het milieu er niet onder lijdt...

Van binnen was Dragon rustig, licht en ruim. Witte en blauwe led-lampjes wierpen een gloed over de rekken met spullen. Duidelijk een andere stijl dan de huidige onderdelen van het ISS, zeker dan het Russische segment dat nog erg jaren zeventig aandoet. Dragon had veel hard plastic aan boord, minder metaal. En een prachtig goudkleurig luik. Het schip deed me erg denken aan een sciencefiction film. Misschien wel omdat het in Los Angeles gebouwd is…

Rondleiding
Een van de dingen die ik heel graag wilde doen tijdens mijn missie was foto's maken van de binnenkant van het ISS. Het eerste deel van de reportage is een rondleiding door het Russische deel van het ruimtestation. Je vindt de foto's hier:

Gennadi Padalka, met wie ik in 2004 ook heb gevlogen en wiens vierde lange vlucht dit is, is heel vrolijk en direct 'thuis'. Sergei is voor de eerste keer in de ruimte. Hij kijkt vooral rond en neemt alles in zich op en doet het rustig aan met zijn bewegingen. Joe was meteen vol aandacht. Don en ik moeten hem wegwijs maken in het ruimtestation. Als ik bijvoorbeeld ga sporten op de fiets, dan kijkt hij mee. Datzelfde geldt voor huishoudelijke taken en experimenten, zoals het verplaatsen van de radioactiviteitmeters en het werken met de verschillende wetenschappelijke rekken. Ik voel me soms net een veteraan. Bijna vijf maanden geleden kreeg ik dezelfde uitleg van Dan Burbank. Nu ben ik degene die kennis moet doorgeven en vertellen hoe alles werkt. Daarna is het aan Joe om van het ISS zijn eigen huis te maken. Elk bemanningslid doet het uiteindelijk toch op zijn eigen manier.

Don, Anatoly en ik waren de 'kale crew'. De nieuwe bemanning heeft al gezegd dat ze hun haren niet zullen knippen de hele missie. Dat maakt hen dan de 'harige crew'. Nieuwkomers maken onherroepelijk foutjes met de wc of bij het wassen. Soms vergeet je nu eenmaal de afzuiging aan te zetten of je stabiel vast te zetten. Gelukkig kan iedereen daarom lachen. We hebben het allemaal meegemaakt...

Reactietijd
Afgelopen weekend heb ik, net als elk weekend, de 'reaction self test' gedaan. Dit is een test op de computer om mijn reactietijd te meten. Er staat een blauw blokje in beeld. En dan duikt ineens een klokje op dat milliseconden meet. Als dat gebeurt, moet je snel op de spatiebalk drukken. Je weet nooit wanneer de klok verschijnt of hoe snel achter elkaar. Door de reactietijd te meten, kunnen de onderzoekers op de grond bijhouden hoe 'alert' ik ben. Dat verschilt sterk. De ene keer moet ik 's avonds laat meten, de andere keer juist als ik wakker word. Soms ben ik heel druk en kan het zijn dat ik in mijn gedachten bij een experiment ben dat ik moet uitvoeren. Dan zie je de reactietijd veel langzamer worden.

De laatste weken van mijn missie probeer ik nog zoveel mogelijk genietmomenten te creëren. Het is ongelooflijk hoe de tijd hierboven vliegt. Ik heb pas een paar keer echt uitgebreid kunnen genieten van het uitzicht uit de uitkijkkoepel Cupola. Dan ga ik zo in de Cupola liggen dat de aarde onder en naast me hangt in plaats van boven me en ik neem geen foto's. Heel bijzonder. Zo zag ik bijvoorbeeld ‘s nachts Europa in één keer, simpelweg door om me heen te kijken, van Ierland tot Caïro en van Noorwegen tot Marokko. Die momenten zijn magisch. Ze blijven me waarschijnlijk het meeste bij van deze missie...